غلامعلى صفايى
160
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
أحدها : يكى از اين سه بعد معنوى ، معناى شرطيت است به اين شكل كه اين كلمه بين دو جملهء شرط و جواب ، ايجاد رابطه سبب و مسبب مىكند و بيان مىكند كه جمله شرط ، سبب تحقيق جواب است . الثاني : يكى ديگر از سه بعد معنوى آن اين است كه زمان جمله شرطيه را مقيد به زمان ماضى مىكند يعنى « لو » بيان مىكند كه زمان تحقق آن در گذشته بوده است به طورى كه اگر مضمون جمله شرط در گذشته محقق مىشد ، مضمون جمله جواب نيز در همان زمان تحقق مىيافت . شايان ذكر است كه و به سبب اين بعد معنوى « لو » و بعد معنوى سوم آن كه عبارت است از نفى و عدم تحقق مضمون جمله شرط آن در خارج ، و بالتبع آن ، عدم تحقق مضمون جواب آن ، « لو » اختلاف و فرق با « إن » شرطيه پيدا مىكند ، زيرا اين دو هرچند در بعد معنوى اوّل - عقد سببيت و مسببيت بين جملهء شرط و جواب - مشترك مىباشند ، لكن در اين دو بعد اخير با هم اختلاف دارند زيرا « إن » براى ايجاد ارتباط وجودى و مثبت سببى و مسببى بين جمله شرط و جواب در مستقبل است ، هرچند فعل جملهء شرط لفظا ماضى مىباشد لذا معناى « إن جائك زيد فأكرمه » اين گونه مىشود : « اگر زيد در آينده بيايد تو را ، واجب است اكرام كنى او را » ولى همانطور كه گفته شد « لو » براى ايجاد ارتباط منفى و عدم وجودى بين جملهء شرط و جواب در زمان ماضى است و معناى آن مثال با استعمال « لو » به جاى « إن » اين گونه مىشود : « اگر در گذشته زيد مىآمد تو را ، واجب بود اكرام كنى او را » كه مفهوم آن اين گونه مىشود « لكن نيامده بنابراين اكرام او نيز واجب نبوده است » . الثالث : سومين بعد معنوى « لو » شرطيه ماضويه ، امتناع و بيان عدم تحقق مضمون جمله شرط در خارج است به طورى كه به جهت عدم تحقق شرط ، مضمون جمله جواب نيز در خارج حاصل نمىشود زيرا مضمون و واقع جمله شرط ، حكم سبب براى ايجاد مضمون جمله جواب را دارد ، لكن علماى نحو در اينباره در دو مسأله اختلاف دارند : 1 - اصل وجود اين بعد معنوى بر « لو » .